به تكرار طراوت باران،

بهار هستي تان هميشه سبز سبز.

سال نو مبارك

دلايل آغاز پروژه ي  گاز طبیعی CNG در ايران در فاصله ي سال هاي 1379 تا سال تا كنون:

1-    دلايل سياسي ( كمبود بنزين)

2-    ذخاير عظيم گازي در ايران

3-    شبكه ي گسترده ي گاز در ايران

4-    زياد بودن مصرف بنزين در خودروهاي ايران

5-    صرفه ي اقتصادي براي راننده و دولت

6-    كاهش توليد آلاينده ها

تاریخچه استفاده از گاز طبیعی در جهان و ایران

عموم مردم براین باورند که، استفاده از گاز طبیعی درخودرو، تکنولوژی جدیدی است که  در چند سال اخیر به وجود آمده و گسترش یافته است، درحالی اینگونه نیست و به کار گیری  گاز طبیعی در خودرو از قدمتی 70 ساله برخوردار است.

در آستانه جنگ جهانی دوم کشور ایتالیا که در اندیشه خودکفایی در جنبه های مختلف اقتصادی و اجتماعی بود، تحقیقاتی را در زمینه راه اندازی خودروهایی با سوخت گاز طبیعی آغاز کرد، که در پی آن در سال 1930 میلادی تعداد زیادی از خودروهای این کشور به سیستم سوخت رسانی گاز طبیعی مجهز شدند. به دنبال آن، کشورهای دیگری مانند آرژانتین، ژاپن، آمریکا و روسیه نیز بخشی محدودی ازخودروهای خود را گازسوز کردند.

در آن زمان فرآیند گازسوز کردن خودروها به علت فراوانی و ارزانی بنزین و همچنین وجود مشکلات فنی در خودروهای تبدیل یافته، رشد چندانی پیدا نکرد.

تا اینکه در پی افزایش بهای نفت و انرژی در آغاز دهه 1970 روند گازسوز کردن خودروها بیشتر مورد توجه قرار گرفت، ولی دیری نپایید که با کاهش بهای نفت این روند  دچار رکود و بحران شد.

در آغاز دهه 1990 بود که در پی تصویب استانداردهای زیست محیطی و محدودیت ذخائر نفتی و همچنین پیشرفتهای فنی صورت گرفته در صنعت خودرو، استفاده از گاز طبیعی به عنوان سوختی پاک و ارزان مورد توجه بسیاری از دولتها و شرکتهای بزرگ خودروسازی در جهان قرار گرفت، بطوریکه امروزه در دست كم 26 كشور جهان، وسائل نقلیه گازسوز درحال تردد هستند، كه عمده اين خودروها ازحالت سوخت گازوئيل يا بنزين تبديل شده است.

در ايران هم سابقه استفاده از وسائل نقلیه CNG سوز به حدود سال 1356 باز مي گردد. در آن سال طرح گازسوز كردن خودروها بصورت آزمايشي در شهر شيراز با تبديل 1200 دستگاه سواري  تاکسی به مرحله اجرا در آمد، اما در اوج دوران انقلاب و تا سال 1359 به دلیل كمبود وسايل و قطعات يدكي جايگاهها، به تدريج كليه تاكسي هاي گاز سوز، سيستم گازسوز خود را تحويل داده و دوباره از بنزين به عنوان سوخت استفاده كردند.

مجددا در سال 1361 بررسي علمی- تحقيقاتی گازسوز نمودن موتورهاي احتراق داخلي از سوی وزارت صنايع سنگين مطرح شد و به دنبال آن تحقيقات علمي در اين زمينه در سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران (گروه موتورهاي احتراق داخلي)، پژوهشگاه صنعت نفت(گروه سوخت و احتراق)، دانشكده های فني دانشگاه تهران و تبريز با مشاركت كارخانجات ايران خودرو و ايدم تبريز آغاز گرديد.

به دنبال این تحقیقات قدمهاي بسيار مؤثري تاکنون برداشته شده است، که می توان به  طرح گازسوز كردن 2000 دستگاه تاكسي در شهر مشهد و طرح گازسوز كردن موتورهاي ديزلي           OM-360  و OM-355 اشاره کرد.

واحد سوخت و احتراق پژوهشگاه صنعت نفت وابسته به شركت ملي نفت ايران نيز در زمينه كاربرد سوختهاي گازي در موتورهاي ديزلي و بنزيني تحقيقات زيادي انجام داده است كه از آن جمله مي توان به دوگانه سوز نمودن( CNG - ديزل) موتورهاي OM-314 ميني بوس و OM-360 اتوبوس، با استفاده از سيستمهاي الكترونيكي تزريق گاز طبيعي نام برد. طرح مزبور با همكاري شركت ملي گاز ايران ، شركت واحد اتوبوسراني تهران، پژوهشگاه صنعت نفت و شركت AFS كانادا انجام گرفته است .

با نگرشي كلي بر تاريخچه گاز سوز نمودن موتورهاي احتراق داخلي درايران مشخص      مي شود كه علي رغم وجود ذخايرغني گاز، متاسفانه درسالهاي گذشته در كشور ما تلاشهای مختصري در زمينه استفاده از اين ماده به عنوان سوخت خودرو صورت گرفته است.

انتخاب بهترین سوخت برای مصرف در خودرو

بهترین سوخت یا سوخت آرمانی، ضمن آنکه تمام امتیازات سوختهای رایج فعلی را در بر دارد، نباید هیچکدام از عیبها و نقائص آنها را داشته باشد، ولی با وجود تحقیقات صورت گرفته، تاکنون چنین سوختی توسط بشرتولید نشده است. در این قسمت هدف اینست که از میان سوختهای معرفی شده دربخش قبلی، بهترین سوخت را برای مصرف در خودروهای سبک کار به گونه ای انتخاب کنیم که همزمان با هزینه های منطقی، بتواند با معیارهای تعریف شده برای میزان انتشارآلاینده ها و قابلیت قطع وابستگی به نفت مطابقت داشته باشد.

معیارهای دراز مدت که برای بهترین سوخت در خودروهای سبک کار در نظر گرفته می شوند به ترتیب زیر می باشد:

- هر سوخت باید براساس جدول زیر با استاندارد ULEV کالیفرنیا( خودرو با آلایندگی بسیار کم) برای میزان انتشار آلاینده ها در مورد انتشار محلی مطابقت داشته باشد

- باید انتشار گازهای گلخانه ای را از چاه تا چرخ به میزان 50 درصد در مقایسه با خودروهای بنزین سوز کاهش دهد.

- سوختی وابستگی به نفت را کاهش می دهد که قابلیت جایگزینی به میزان 10 درصد مصرف سوخت خودروها در سطح جهان را داشته باشد.

- هزینه های چاه تا چرخ نباید از 1/1 برابر هزینه های مربوط به بنزین تجاوز نماید.

تمام مراحل عرضه سوخت در زنجیره کامل«چاه تا چرخ» قرار می گیرد. این زنجیره دارای پنج مرحله است که عبارتند از:

تولید ماده خام یا اولیه- حمل ماده اولیه- تولید سوخت- توزیع سوخت- مصرف در وسیله نقلیه

سازمان خدمات اطلاعاتی سوخت خودروها (AFIS)، وابسته به آژانس بین المللی انرژی که اجرای موافقتنامه برای سوختهای پیشرفته موتور را به عهده دارد، در زمینه انتخاب بهترین سوخت، مطالعات و تحقیقات گسترده ای را روی انواع سوختهای مصرفی در خودرو ، انجام داده است، که نتایج این تحقیقات به صورت نمودار زیر، توسط آژانس بین المللی انرژی منتشر شده است، با توجه به نمودار بالا و همچنین معیارهای در نظر گرفته شده برای انتخاب بهترین سوخت به نتایج زیر می توان رسید :

- DME از گاز طبیعی، جایگزین خوبی برای بنزین و گازوئیل است. با معیارها مطابقت دارد و در دراز مدت می تواند به قیمتی قابل مقایسه با بنزین عرضه شود.

- LPG و CNGو متانول در صورتی که گازهای گلخانه ای منتشره از آنها به سطحی پایین تر تقلیل داده شود با معیارها مطابقت دارند. متانول از سلولز، در صورتی که ظرفیت ماده خام به اندازه کافی گسترش یابد چنین خواهد بود. هزینه های این سوختها احتمالا در دراز مدت از هزینه های بنزین چندان بیشتر نخواهد شد.

- هیدروژن هم با معیار مطابقت خواهد داشت، اما هزینه های دراز مدت آن در دسترس نیست.

دی متیل اتر

 دی متیل اتر به تازگی به عنوان سوخت خودرو مطرح شده است. تولید آن بسیار شبیه به روش تولید متانول است و مانند متانول از گاز طبیعی یا زیست توده به عنوان ماده خام استفاده می شود

تا گاز سنتز تهیه شود و سپس DME در فرایندی موسوم به سنتز اکسیژن دار تشکیل می گردد.

عدد ستان بالا (بیشتر از گازوئیل) موجب می شود که DME سوخت مناسبی برای موتورهای CI باشد، و در کارایی موتور با سوخت گازوئیل رقابت کند. DME گرانتر از بنزین است و احتمالا همین طور باقی می ماند، اما در دراز مدت ممکن است به لحاظ قیمت با گازوئیل قابل رقابت باشد.

چون DME به تازگی به عنوان سوخت خودرو مطرح شده است، داده های مربوط به مصرف انرژی و انتشار آلاینده ها در مورد آن کم است. می توان فرض کرد که مصرف انرژی آن در تولید تقریبا مانند متانول است. مصرف انرژی آن در خودروهای سبک کار به طور قابل ملاحظه ای کمتر از بنزین است. داده های مربوط به انتشار آلاینده ها از خودرو با سوخت DME دامنه ای بین بسیار کم برای تمام اجزاء آلاینده تا معادل گازوئیل برای انتشار CO و HC و معادل بنزین برای NOX و PM دارد.

DME برای انسان سمیتی ندارد، اما چشم و دستگاه تنفس را تحریک می کند.

ذخیره سازی در خودرو شبیه LPG است، بدین صورت در فشار حدود 6 بار آن را به صورت مایع در مخزن تحت فشار ذخیره می کنند. برای محتوای انرژی معادل، مخزن DME نسبت به بنزین 66 درصد بیشتر و 47 درصد وزن بیشتری دارد.

لازم به ذکر است که پمپ سوخت باید فشار سوخت را به 12 تا 30 بار برساند تا از تبخیر DME در مسیر سوخت جلوگیری شود.